Sürekli Düşünmek ve Zihni Susturamamak Neden Olur?

Sürekli düşünmek ve zihni susturamamak; stres, belirsizlik, kaygı, geçmiş olayları tekrar tekrar değerlendirme veya gelecekte olabilecek durumları sürekli öngörmeye çalışma ile ilişkili olabilir. Zihnin zaman zaman bir konuya takılması olağandır. Ancak düşünceler kişinin dikkatini sürekli meşgul ediyor, uyumasını zorlaştırıyor veya günlük yaşamını etkiliyorsa altında kaygı, depresif belirtiler ya da başka ruhsal süreçlerin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekebilir. Tekrarlayıcı olumsuz düşünmenin kaygı ve depresyonun devamında rol oynayabildiği bildirilmektedir.

Sürekli Düşünmek Nedir?

Sürekli düşünmek, kişinin aynı olay, sorun veya olasılık üzerinde tekrar tekrar zihinsel olarak durması şeklinde yaşanabilir. Bir konuşmada söylediği cümleyi defalarca değerlendirmek, geçmişte verdiği bir kararı tekrar sorgulamak veya henüz gerçekleşmemiş olumsuz ihtimalleri uzun süre düşünmek buna örnek olabilir.

Düşünmek kendi başına bir sorun değildir. İnsan zihni plan yapmak, sorun çözmek ve deneyimlerden anlam çıkarmak için düşünmeye ihtiyaç duyar. Sorun daha çok düşüncenin çözüm üretmek yerine aynı noktada dönmeye başlaması ve kişinin dikkatini başka alanlara yönlendirmesini zorlaştırmasıyla ortaya çıkar. Araştırmalarda endişe, ruminasyon ve aşırı düşünme tekrarlayıcı olumsuz düşünme başlığı altında ele alınabilmektedir.

Zihni Susturamamak Neden Olur?

Zihni susturamamak çoğu zaman tek bir nedene bağlı değildir. Yoğun stres dönemlerinde kişi olası riskleri daha fazla değerlendirebilir. Belirsizlik arttığında zihnin aynı ihtimalleri tekrar tekrar gözden geçirmesi de görülebilir. Anksiyete, kişinin günlük yaşamındaki pek çok konu hakkında sürekli ve kontrol edilmesi zor endişeler yaşamasına neden olabilir.

Uykuya geçmeden önce gün içinde yaşananların yeniden düşünülmesi veya ertesi güne ilişkin olasılıkların zihinde canlandırılması da sık görülür. Bu durum zaman zaman geçici olabilir. Ancak düşüncelerin yoğunluğu giderek artıyor ve kişinin günlük işlevselliğini etkiliyorsa yalnızca yoğun bir dönem olarak değerlendirilmemelidir.

Ruminasyon Nedir?

Ruminasyon, özellikle geçmişte yaşanan olumsuz olayların, kişinin duygularının veya bunların nedenlerinin tekrar tekrar düşünülmesini ifade eden bir kavramdır. Kişi neden böyle hissettiğini veya bir olayın neden gerçekleştiğini uzun süre değerlendirebilir ancak düşünce süreci her zaman yeni bir çözüme ulaşmaz.

Ruminasyon ile normal biçimde bir sorunu düşünmek arasındaki temel farklardan biri düşüncenin işlevinde görülebilir. Sorun çözmeye yönelik düşünme sonunda bir karara veya harekete dönüşebilirken ruminasyonda aynı sorular zihinde yeniden ortaya çıkabilir. Tekrarlayıcı olumsuz düşünmenin kaygı ve depresyonla ilişkili olabileceğine dair çalışmalar bulunmaktadır.

Fazla Düşünmek Nasıl Görülür?

Fazla düşünmek kişiden kişiye farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Bazı kişiler geçmişe, bazıları geleceğe, bazıları ise yaptıkları seçimlerin doğru olup olmadığına yoğunlaşabilir.

Sürekli Düşünmek Depresyonda Görülür mü?

Evet. Depresyon yalnızca üzgün hissetmekten oluşmaz. Umutsuzluk, karamsarlık, suçluluk, değersizlik hissi, konsantrasyon güçlüğü ve uyku değişiklikleri gibi belirtiler de görülebilir.

Bazı kişiler geçmişte yaşanan olayları veya kendi davranışlarını tekrar tekrar değerlendirebilir. Bununla birlikte sürekli düşünmek tek başına depresyon tanısı koydurmaz. Kişinin duygu durumu, motivasyonu, günlük aktiviteleri ve diğer belirtileri birlikte değerlendirilir.

Sürekli Düşünmek OKB midir?

Her tekrarlayan düşünce obsesif kompulsif bozukluk anlamına gelmez. OKB'de obsesyonlar kişinin istemediği halde tekrar eden, rahatsızlık veya kaygı oluşturan düşünceler, dürtüler ya da zihinsel görüntüler şeklinde ortaya çıkabilir. Bunlara yanıt olarak tekrarlayan davranışlar veya zihinsel eylemler gelişebilir.

Örneğin bir kişinin işte yaptığı hatayı uzun süre düşünmesi ile istemediği bir düşüncenin sürekli zihnine gelmesi ve kaygıyı azaltmak için belirli davranışları tekrar etmesi aynı durum değildir. Bu nedenle düşünceleri durduramamak tek başına OKB göstergesi olarak değerlendirilmemelidir.

Aşırı Düşünme Uykuyu Etkiler mi?

Zihin sürekli gelecekteki sorunları değerlendirdiğinde veya geçmiş olayları tekrar gözden geçirdiğinde uykuya geçiş zorlaşabilir. Kaygı bozukluklarında uyku sorunları görülebilen belirtiler arasındadır.

Özellikle gün boyunca ertelenen düşünceler yatağa girildiğinde daha belirgin hale gelebilir. Kişi uyumaya çalıştıkça düşüncelerini durdurmaya daha fazla odaklanabilir ve bu durum zihinsel uyanıklığı artırabilir. Bu nedenle yalnızca düşünceleri zorla bastırmaya çalışmak her zaman etkili olmayabilir.

Sürekli Düşünmek Nasıl Azaltılabilir?

Düşünceleri tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak yerine onlarla kurulan ilişkiyi değiştirmek daha işlevsel olabilir. Düşüncenin bir gerçek mi yoksa olasılık mı olduğunu değerlendirmek, düşünceyi destekleyen ve desteklemeyen kanıtları incelemek ve alternatif açıklamalar geliştirmek bilişsel davranışçı yaklaşımlarda kullanılan yöntemler arasındadır.

Düşünceleri yazıya dökmek, belirli bir sorunun çözülüp çözülemeyeceğini ayırt etmek ve kontrol edilebilir konularda somut bir adım belirlemek de düşünce döngüsünün fark edilmesini kolaylaştırabilir. Ancak yoğun kaygı, ruminasyon veya tekrarlayan düşünceler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa yalnızca kişisel yöntemlerle mücadele etmek yerine profesyonel değerlendirme daha uygun olabilir.

Sürekli Düşünme İçin Destek Alınmalı mı? 

Düşünceler günün önemli bölümünü kaplıyor, işe veya eğitime odaklanmayı zorlaştırıyor, uyku düzenini bozuyor ya da kişinin sosyal yaşamdan uzaklaşmasına neden oluyorsa destek almak düşünülebilir. Kaygının geçici olmaktan çıkıp günlük yaşamı etkileyen bir düzeye gelmesi değerlendirme açısından önemlidir.

Değerlendirmede düşüncelerin içeriği kadar ne zamandır devam ettiği, hangi durumlarda arttığı ve kişide hangi davranışlara yol açtığı da ele alınır. Böylece tekrarlayan düşüncelerin stres, anksiyete, depresif süreçler, OKB belirtileri veya başka etkenlerle ilişkisi daha ayrıntılı biçimde değerlendirilebilir.

Sürekli Düşünmek Hakkında Sık Sorulan Sorular