Derealizasyon Nedir?

Derealizasyon, kişinin çevresini gerçek dışı, uzak, yabancı, sisli veya rüyadaymış gibi algıladığı bir kopukluk hissidir. Kişi çevresini alışılmadık, uzak ya da kendisinden kopuk algılayabilir; tanıdığı insanlar ve bulunduğu mekanlar bile bir süre yabancı hissettirebilir. Buna rağmen genellikle yaşadığı hissin gerçeğin kendisi değil, kendi algısındaki bir değişiklik olduğunun farkındadır. Derealizasyon yoğun stres, anksiyete, panik atak ve travmayla ilişkili durumlarda görülebilir; ancak uzun süren veya sık tekrarlayan belirtilerin değerlendirilmesi gerekir.

Derealizasyon Nedir?

Derealizasyon, kişinin dış dünyayla olan bağlantısında yabancılaşma hissi yaşamasıdır. Çevredeki insanlar, nesneler veya bulunulan mekan normalden farklı, cansız, uzak ya da gerçek değilmiş gibi algılanabilir. Bazı kişiler bu deneyimi bir rüyanın içinde olmak, dünyaya camın arkasından bakmak veya çevrenin sisle kaplanması şeklinde tarif eder.

Bu his birkaç dakika sürebileceği gibi dönem dönem tekrar da edebilir. Tek başına kısa süreli bir derealizasyon deneyimi mutlaka bir ruhsal bozukluk olduğu anlamına gelmez. Ancak belirtiler kalıcı hale geliyor, sık tekrarlıyor veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa daha ayrıntılı değerlendirme önem kazanır.

Derealizasyon Belirtileri Nelerdir?

Derealizasyon belirtileri herkes tarafından aynı şekilde tarif edilmez. Temel özellik kişinin çevresini eskisinden farklı ve gerçek dışı hissetmesidir. Görsel algıda belirginleşen farklılıkların yanında zaman, mesafe ve çevredeki kişilerle bağlantı hissinde de değişiklik yaşanabilir.

Kişi çevresini bulanık, renksiz veya yapay görebilir. Nesneler normalden daha büyük, küçük, düz ya da uzakmış gibi hissedilebilir. Seslerin daha yüksek veya daha düşük algılanması, zamanın çok hızlı ya da yavaş geçtiğini düşünme ve tanıdık bir mekanın yabancı gelmesi de görülebilir. Bu algılar kişiyi korkutabilse de kişi çoğunlukla çevrenin gerçekten değişmediğini bilir.

Gerçeklikten Kopmuş Gibi Hissetmek Neden Olur?

Gerçeklikten kopma hissi farklı durumlarla ilişkili olabilir. Yoğun stres ve kaygı dönemleri derealizasyon belirtilerini tetikleyebilir. Travmatik yaşantılar, depresyon, anksiyete ve bazı maddelerin kullanımı da derealizasyonla ilişkili olabilecek durumlar arasındadır.

Belirtinin nedenini yalnızca kişinin yaşadığı his üzerinden belirlemek mümkün değildir. Derealizasyon bazen başka ruhsal durumların bir belirtisi olarak ortaya çıkabilirken bazı nörolojik veya fiziksel durumların da değerlendirmede dışlanması gerekebilir. Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan, alışılmadık veya uzun süren belirtiler yalnızca kaygıya bağlanmamalıdır.

Derealizasyon ve Depersonalizasyon Aynı mıdır?

Derealizasyon ve depersonalizasyon birbirine yakın kavramlar olmakla birlikte aynı deneyimi ifade etmez. Derealizasyonda yabancılaşma daha çok dış dünyaya yönelirken depersonalizasyonda kişi kendisine, bedenine, düşüncelerine veya duygularına karşı kopukluk hissedebilir. İki durum aynı anda da görülebilir.

Bu ayrım kişinin yaşadığı deneyimi daha doğru tarif etmeye yardımcı olur. Ancak yalnızca belirtileri okuyarak tanı koymak doğru değildir.

Panik Atakta Derealizasyon Olur Mu?

Panik atak sırasında derealizasyon görülebilir. Panik atağın belirtileri arasında çarpıntı, nefes darlığı, titreme, baş dönmesi, kontrolü kaybetme korkusu gibi yakınmaların yanında derealizasyon ve depersonalizasyon da yer alabilir.

Panik sırasında ortaya çıkan gerçek dışılık hissi kişiye kontrolünü kaybettiğini düşündürebilir ve korkuyu daha da artırabilir. Ancak derealizasyon yalnızca panik atağa özgü bir belirti değildir. Tekrarlayan derealizasyon yakınmalarında belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve başka hangi durumlarla birlikte ortaya çıktığı değerlendirilmelidir.

Derealizasyon Psikoz Belirtisi Midir?

Derealizasyon yaşamak tek başına psikoz olduğu anlamına gelmez. Depersonalizasyon-derealizasyon durumlarında önemli özelliklerden biri kişinin yaşadığı gerçek dışılık hissinin bir algı olduğunu fark edebilmesidir. Örneğin çevre rüya gibi gelse bile kişi aslında dünyanın değişmediğini bilir.

Psikotik durumlarda ise gerçeği değerlendirme biçiminde farklı özellikler bulunabilir. Derealizasyon sırasında gerçeklikle bağın tamamen kaybolduğu düşüncesi bu nedenle yanıltıcı olabilir. Bununla birlikte algıda belirgin değişiklik, olağandışı düşünceler veya başka belirtiler varsa ayırıcı değerlendirme yapılması önemlidir.

Derealizasyon Nasıl Değerlendirilir?

Değerlendirmede derealizasyon hissinin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda arttığı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi ele alınır. Anksiyete, panik atak, depresyon, travmatik yaşantılar ve kullanılan maddeler veya ilaçlar gibi eşlik edebilecek durumlar da göz önünde bulundurulur.

Belirtilerin başka bir ruhsal veya fiziksel durumla daha iyi açıklanıp açıklanmadığının değerlendirilmesi de önemlidir. Özellikle belirtilerin alışılmadık biçimde başlaması veya farklı nörolojik yakınmaların bulunması halinde gerekli görülen ek incelemeler yapılabilir.

Derealizasyon Nasıl Geçer?

Derealizasyonun nasıl geçeceği, belirtilerin nedenine ve beraberinde bulunan diğer sorunlara göre değişir. Belirtiler yoğun stres veya başka bir ruhsal durumla ilişkiliyse yaklaşım bu faktörleri de dikkate alır. Psikoterapi, devam eden derealizasyon ve depersonalizasyon belirtilerinde kullanılan temel yaklaşımlardan biridir.

Bazı psikoterapi yaklaşımlarında kişinin gerçek dışılık hissine ilişkin korkularını değerlendirmesi, dikkatini sürekli belirtiler üzerinde tutan döngüyü fark etmesi ve günlük yaşamla bağlantısını yeniden güçlendirmesi üzerinde çalışılabilir. Duyulara odaklanan grounding teknikleri de kişinin bulunduğu ana ve çevresine yeniden odaklanmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.

Derealizasyon için Ne Zaman Destek Alınmalı?

Kısa süreli derealizasyon deneyimleri geçici olabilir. Ancak gerçeklikten kopmuş gibi hissetme sık tekrarlıyorsa, geçmiyorsa veya kişinin iş, eğitim, ilişkiler ve günlük yaşamını etkiliyorsa değerlendirme uygun olur.

Belirtiler zamanla artıyor, kişinin günlük yaşamını sürdürmesini zorlaştırıyor ya da yeni ruhsal veya bedensel yakınmalar eşlik ediyorsa, altta yatan durumun değerlendirilmesi gerekir. 

Derealizasyon Hakkında Sık Sorulan Sorular