Sağlık anksiyetesi, kişinin ciddi bir hastalığı olduğu veya ileride ciddi bir hastalığa yakalanacağı düşüncesiyle yoğun ve tekrarlayan biçimde uğraşmasıdır. Kişi vücudundaki küçük değişimleri hastalık belirtisi olarak yorumlayabilir, sık sık kendini kontrol edebilir, internette belirtiler araştırabilir veya doktor değerlendirmelerinden sonra bile yeterince rahatlayamayabilir. Sağlığı konusunda zaman zaman endişelenmek olağandır; sağlık anksiyetesinde ise kaygı günlük yaşamı, ilişkileri ve kişinin dikkatini belirgin biçimde etkileyebilir.
- Sağlık Anksiyetesi Nedir?
- Sağlık Anksiyetesi Belirtileri Nelerdir?
- Sürekli Hasta Olduğunu Düşünmek Neden Olur?
- Hastalık Kaygısı Nasıl Anlaşılır?
- Sağlık Anksiyetesi İle Gerçek Hastalık Belirtisi Nasıl Ayırt Edilir?
- İnternetten Hastalık Araştırmak Kaygıyı Artırır mı?
- Sağlık Anksiyetesi Panik Atağa Neden Olabilir mi?
- Sağlık Anksiyetesi Nasıl Değerlendirilir?
- Sağlık Anksiyetesi Nasıl Geçer?
- Sağlık Kaygısı İçin Ne Zaman Destek Alınmalı?
- Sağlık Anksiyetesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sağlık Anksiyetesi Nedir?
Sağlık anksiyetesi, bedensel belirtilerin veya vücutta fark edilen değişikliklerin ciddi bir hastalığın göstergesi olabileceğine ilişkin yoğun kaygıyla karakterizedir. Geçmişte hipokondri veya hipokondriyazis gibi ifadelerle de tanımlanan bu durum, yalnızca hastalanmaktan korkmak anlamına gelmez. Kişinin sağlıkla ilgili düşünceleri üzerinde kontrol sağlamakta zorlanması ve bu düşüncelerin tekrar tekrar gündeme gelmesi önemlidir.
Örneğin kısa süreli bir baş ağrısı ciddi bir beyin hastalığı, kalp atışlarının fark edilmesi kalp hastalığı veya geçici bir uyuşma nörolojik bir hastalık belirtisi olarak yorumlanabilir. Böyle bir yorum kaygıyı artırdığında kişi bedenini daha dikkatli izlemeye başlar. Normalde önemsemeyeceği duyumlar bile daha belirgin hale gelebilir.
Sağlık Anksiyetesi Belirtileri Nelerdir?
Sağlık kaygısı belirtileri yalnızca korku ve endişeden oluşmaz. Kişinin düşüncelerinde ve davranışlarında da bazı tekrar eden örüntüler gelişebilir. Sağlıkla ilgili bilgileri sürekli araştırmak, vücudu tekrar tekrar kontrol etmek ve çevreden güvence istemek sık görülen davranışlar arasındadır.
| Sağlık Kaygısında Görülebilen Durum | Örnek |
|---|---|
| Bedeni sık kontrol etme | Nabız, lenf bezi veya cildi tekrar tekrar kontrol etmek |
| Belirti araştırma | İnternette uzun süre hastalık belirtileri okumak |
| Güvence arama | Yakınlarına sürekli hasta görünüp görünmediğini sormak |
| Testlere odaklanma | Normal sonuçlara rağmen başka test yaptırma ihtiyacı hissetmek |
| Hastalıktan kaçınma | Hastane, sağlık haberi veya hasta kişilerden uzak durmak |
| Bedensel duyumları yorumlama | Küçük bir değişikliği ciddi hastalık belirtisi olarak görmek |
Bazı kişiler sık sık doktor değerlendirmesine başvururken bazıları kötü bir haber almaktan korktuğu için sağlık kontrollerinden kaçınabilir. Bu nedenle sağlık anksiyetesi herkeste aynı davranışlarla ortaya çıkmaz.
Sürekli Hasta Olduğunu Düşünmek Neden Olur?
Sürekli hasta olduğunu düşünmek, kişinin bedenindeki duyumları tehlike işareti olarak değerlendirmesiyle ilişkili olabilir. Normal bir bedensel değişiklik fark edildiğinde akla ciddi bir hastalık gelmesi kaygıyı artırır. Artan kaygı da kalp çarpıntısı, kas gerginliği, terleme veya mide rahatsızlığı gibi yeni bedensel hislere yol açabilir. Anksiyetenin kendisi çeşitli fiziksel belirtiler oluşturabilir.
Böylece bir döngü gelişebilir. Kişi bir belirti fark eder, bunu ciddi hastalık olarak yorumlar, kaygılanır ve bedenini daha fazla izler. Daha fazla kontrol ettikçe yeni duyumlar fark eder ve hastalık düşüncesi güçlenebilir.
Hastalık Kaygısı Nasıl Anlaşılır?
Sağlığı konusunda endişe duymak tek başına hastalık kaygısı olduğu anlamına gelmez. Yeni veya açıklanamayan bir bedensel belirti olduğunda değerlendirme istemek doğal ve gerekli olabilir. Sağlık anksiyetesinde ayırt edici olan, sağlıkla ilgili korkunun yoğunluğu ve kişinin yaşamındaki etkisidir.
Yapılan değerlendirmeler ciddi bir hastalık göstermediği halde aynı endişenin devam etmesi, farklı doktorlardan tekrar tekrar güvence aranması, günün önemli bölümünün hastalık araştırmakla geçirilmesi veya sağlık kaygısı nedeniyle sosyal yaşamdan uzaklaşılması dikkat çekici olabilir.
Sağlık Anksiyetesi İle Gerçek Hastalık Belirtisi Nasıl Ayırt Edilir?
Sağlık anksiyetesi bulunması, kişinin yaşadığı her fiziksel belirtinin kaygıdan kaynaklandığı anlamına gelmez. Yeni gelişen veya devam eden bedensel yakınmaların gerektiğinde tıbbi olarak değerlendirilmesi önemlidir. Sağlık anksiyetesi daha çok kişinin belirtileri yorumlama biçimi ve sağlıkla ilgili belirsizliğe verdiği tepki üzerinden değerlendirilir.
Buradaki temel amaç her belirtinin önemsiz olduğunu varsaymak değildir. Bunun yerine gerekli tıbbi değerlendirmelerin yapılması ve sonrasında sağlıkla ilgili düşüncelerin kişinin yaşamını ne ölçüde etkilediğinin incelenmesi gerekir. Hastalık kaygısı ile gerçek bir fiziksel hastalık aynı kişide birlikte de bulunabilir.
İnternetten Hastalık Araştırmak Kaygıyı Artırır mı?
Sağlıkla ilgili doğru bilgi edinmek yararlı olabilir. Ancak sürekli hastalık araştırmak, sağlık anksiyetesi bulunan kişilerde kısa süreli rahatlama sağlasa bile uzun vadede kaygının devam etmesine katkıda bulunabilir. Kişi bir hastalığın belirtilerini okudukça kendi bedenindeki benzer duyumlara daha fazla dikkat etmeye başlayabilir.
Araştırma sonrasında geçici olarak rahatlayan kişi yeni bir bedensel duyum fark ettiğinde yeniden arama yapabilir. Böylece internette araştırma yapmak bir güvence arama davranışına dönüşebilir. Benzer bir döngü sık doktor değiştirme, tekrar tekrar test isteme veya yakınlardan sürekli onay alma davranışlarında da görülebilir.
Sağlık Anksiyetesi Panik Atağa Neden Olabilir mi?
Yoğun hastalık korkusu bazen çarpıntı, nefes almada zorlanma, terleme, titreme veya baş dönmesi gibi güçlü kaygı belirtileriyle birlikte ortaya çıkabilir. Panik atak sırasında da benzer bedensel belirtiler görülebilir.
Sağlık anksiyetesi olan bir kişi bu belirtileri kalp krizi, felç veya başka ciddi bir sağlık sorunu olarak yorumlayabilir. Bu yorum korkuyu daha da artırabilir. Sağlık anksiyetesi ile panik bozukluk birbirinden farklı durumlardır; ancak aynı kişide birlikte görülebilecekleri için değerlendirmede belirtiler ayrı ayrı ele alınır.
Sağlık Anksiyetesi Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirmede kişinin sağlıkla ilgili kaygılarının ne zamandır devam ettiği, hangi hastalıklardan korktuğu, bedenini ne sıklıkla kontrol ettiği ve bu kaygıların günlük yaşamını nasıl etkilediği ele alınır. Daha önce yapılan tıbbi değerlendirmeler ve kişinin mevcut fiziksel sağlık durumu da göz önünde bulundurulur.
Sağlıkla ilgili kaygıların başka bir anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, obsesif kompulsif belirtiler veya farklı ruhsal durumlarla ilişkili olup olmadığı da değerlendirmede önem taşır. Amaç yalnızca korkulan hastalığın bulunmadığını söylemek değil, kaygıyı sürdüren düşünce ve davranış örüntülerini anlamaktır.
Sağlık Anksiyetesi Nasıl Geçer?
Sağlık anksiyetesi tedavisinde psikoterapi önemli bir yere sahiptir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi, kişinin bedensel duyumları nasıl yorumladığını, sağlıkla ilgili düşüncelerini ve tekrar eden kontrol veya güvence arama davranışlarını değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Süreçte amaç kişinin bedenindeki her değişikliği görmezden gelmesi değildir. Sağlıkla ilgili belirsizliğe daha dengeli yaklaşabilmesi, sürekli kontrol etme ihtiyacının azalması ve kaygı nedeniyle bırakılan günlük aktivitelere yeniden dönebilmesi hedeflenir. Gerektiğinde psikiyatrik değerlendirme sonucunda ilaç tedavisi de tedavi planının bir parçası olabilir. Anksiyete bozukluklarının tedavisinde psikoterapi ve bazı ilaç grupları kullanılabilmektedir.
Sağlık Kaygısı İçin Ne Zaman Destek Alınmalı?
Sağlıkla ilgili düşünceler günün önemli bir bölümünü kaplıyor, sürekli belirti araştırmaya neden oluyor veya normal test sonuçlarına rağmen kaygı azalmıyorsa değerlendirme düşünülebilir. Sağlık endişelerinin işe, ilişkilere, sosyal yaşama veya günlük aktivitelere engel olmaya başlaması özellikle önemlidir.
Sağlık konusunda tamamen kaygısız olmak hedef değildir. Asıl önemli olan kaygının kişinin yaşamını yönetmeye başlamaması ve gerçek sağlık ihtiyaçları ile kaygının yönlendirdiği tekrar eden davranışların birbirinden ayrılabilmesidir.
Sağlık Anksiyetesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sağlık Anksiyetesi Gerçek Belirti Yapar mı?
Anksiyete çarpıntı, terleme, kas gerginliği ve huzursuzluk gibi gerçek fiziksel belirtilere yol açabilir. Bu belirtilerin hissediliyor olması onların hayali olduğu anlamına gelmez.
Sağlık Anksiyetesi Olan Kişi Sürekli Doktora Gider mi?
Bazı kişiler sık sık değerlendirme ve güvence ararken bazıları kötü haber alma korkusuyla sağlık kontrollerinden kaçınabilir. Her iki davranış da sağlık kaygısıyla ilişkili olabilir.
Sağlık Anksiyetesi İle OKB Aynı mıdır?
Hayır. Sağlık anksiyetesi ile obsesif kompulsif bozukluk birbirinden farklıdır ancak tekrar eden düşünceler ve güvence arama gibi bazı özellikler benzer görünebilir.
Hastalık Kaygısı Kendiliğinden Geçer mi?
Kaygının şiddeti dönem dönem değişebilir. Ancak sağlık düşünceleri günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme ve uygun psikoterapi yöntemlerinden yararlanılabilir.
Sağlık Anksiyetesi İçin Hangi Terapi Kullanılır?
Bilişsel davranışçı terapi sağlık anksiyetesinde kullanılan psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Sağlıkla ilgili düşüncelerin ve kaygıyı sürdüren davranışların değerlendirilmesine odaklanabilir.
